وبینارهای روزانه‌ی رایگان تئاتراه برای کنجکاوان تئاتر

دیالوگ در رمان و داستان کوتاه و تفاوت‌شان

دیالوگ در رمان و داستان کوتاه تفاوت یا شباهتی با هم دارند؟

در این جلسه نمایشنامه‌ی موعظه از دیوید مامت را خواندیم و به کتاب نوشتن گفتگو در ادبیات داستانی هم سر زدیم.

موعظه داستان کشیشی است که در حال موعظه‌گری مراجعان کلیسا است که به چندلایگی نمایشنامه‌ی دیوید مامت اشاراتی داشتیم.

تفاوت رمان و داستان کوتاه چیست؟

توی کتاب نوشتن گفتگو در ادبیات داستانی به این نکته نیز اشاره شده است تا مخاطب بداند وقتی قرارست دیالوگی در داستان کوتاه بنویسیم این دیالوگ از همان جنس دیالوگ‌های رمان نیست.

علت این تفاوت در ساختار و کارکرد و هدف آن می‌تواند باشد.

که در این قسمت از رادیو تئاتراه این موضوع را به تفصیل با هم بررسی کردیم.

پرسش و پاسخ در دیالوگ‌نویسی

پرسش و پاسخ در دیالوگ‌نویسی نمایشنامه چه کارکردهایی دارد؟

در ادامه‌ی بررسی و خواندن کتاب نوشتن گفتگو در ادبیات داستانی، به کاوش پرسش و پاسخ در دیالوگ‌نویسی می‌پردازیم. بیش‌ترین جایی که پرسش و پاسخ در نمایشنامه داستان را پیش می‌برد، دادگاهست. اما گاهی برای ارائه‌ی اطلاعات به صورت مستقیم یا غیرمستقیم می‌توانیم از این شیوه استفاده کنیم.

رضا براهنی در رمان «بعد از عروسی چه گذشت» از این تکنیک و کاربردش در دیالوگ‌نویسی استفاده کرده است.

کانال پاتیل را در تلگرام دنبال کنید و در جریان برنامه‌ی روزانه تئاتراه قرار بگیرید.

کتاب مونولوگ‌های باده علوی را رایگان دریافت کنید.

قسمت قبلی دیالوگ‌نویسی در تئاتراه را اینجا بشنوید.

سوال و جواب در دیالوگ‌نویسی نمایشنامه

سوال و جواب در دیالوگ‌نویسی نمایشنامه را چطور انجام دهیم؟ کتاب نوشتن گفتگو در ادبیات داستانی را برای پاسخ به این سوال می‌کاویم.

باید سوال درست بپرسیم تا به جواب درست برسیم.

برای نوشتن گفتگویی دارای سوال و جواب به جز علت، کارایی و تأثیر آن‌ها را هم باید شناخت.

چطور؟

سوال و جواب باید در بطن داستان تنیده باشد که در بافت متن معنادار باشد و تفکیک‌ناپذیر از متن.

وقتی سوالی را در داستان می‌اندازیم، هر شخصیت، بر اساس شخصیتش به سوال پاسخ دهد و صرفا بحث‌و‌جدلی بیهوده نباشد. ضمن این‌که سوال و جواب اگر از حد بگذرد، داستان را از حرکت می‌اندازد. از سوال و جواب در دیالوگ‌نویسی به عنوان سرعت‌گیر استفاده نکنیم. مگر علت مشخصی داشته باشد.

فرانک اوکانر، نویسنده‌ی ایرلندی در یک داستان کوتاه با خلق شخصیت کودک و ویژگی سوال و جواب در آن‌ها، دیالوگ را پیش برد.

در ادامه هم کتاب «سنقولک کردن ممنوع،» نوشته‌ی شل سیلور استاین، ترجمه‌ی متین خاک‌پور از نشر نیلا را با هم خواندیم.

کانال پاتیل را در تلگرام دنبال کنید و در جریان برنامه‌ی روزانه تئاتراه قرار بگیرید.

کتاب مونولوگ‌های باده علوی را رایگان دریافت کنید.

قسمت قبلی دیالوگ‌نویسی در تئاتراه را اینجا بشنوید.

اصول دیالوگ‌نویسی در نمایشنامه

اصول دیالوگ‌نویسی در نمایشنامه را می‌دانید؟

دیالوگ چیزی نیست جز تقسیم غذا. جاناتان سوئیفت.

برای هر مهمان بیش از توان هضمش نکش. حرف‌ها اندازه‌ی دهان شخصیت است یا نه؟

مثلا در موقعیتی که مردی به زنی خیانت می‌کند، نحوه‌ی برخورد آن زن بسیار به طبقه‌ی اجتماعیش، تجربیاتش، از چه جایگاهی آمده باشد و چه خانواده‌ای باشد یا به عبارتی چه کسی باشد در تعیین دیالوگ و واکنشش موثر است.

اوایل کار شاید شخصیت‌ را ما حرکت می‌دهیم اما از جایی به بعد شخصیت شکل گرفته و راه خودش را می‌رود. دیالوگ اگر عملکرد دراماتیک ندارد، دیالوگی کم‌مصرف یا بی‌مصرفست.

خودداری در دیالوگ‌نویسی مهم است. یعنی چه؟ اصل صداقت مهم است و قایم‌کردن عمدی و بی‌دلیل می‌تواند نشان دهنده‌ی بی‌صداقتی فرد باشد.

در راستای اصول دیالوگ‌نویسی در نمایشنامه گاهی هم مستقیم‌گویی نکنیم و بگذاریم مخاطب خودش لذت کشف را ببرد.

در ادامه‌ی کاوش کتاب نوشتن گفتگو در ادبیات داستانی مثال‌هایی فارسی از این موضوع ذکر می‌کنیم.

نمایشنامه‌ی گوزن‌ها اثر مسعود کیمیایی نمونه‌ای درخشان برای این موضوع است.

کانال پاتیل را در تلگرام دنبال کنید و در جریان برنامه‌ی روزانه تئاتراه قرار بگیرید.

کتاب مونولوگ‌های باده علوی را رایگان دریافت کنید.

قسمت قبلی دیالوگ‌نویسی در تئاتراه را اینجا بشنوید.

دیالوگ در رمان و داستان کوتاه

دیالوگ در رمان و داستان کوتاه با یکدیگر تفاوتی دارند؟

در ادامه‌ی بررسی کتاب نوشتن گفتگو در ادبیات داستانی، به مبحث داستان کوتاه یا رمان می‌رسیم.

اگر بخواهیم داستان زن و مردی در شرف طلاق را داریم که یکی از طرفین نمی‌داند. می‌توان این وضعیت را با رمان یا داستان کوتاه نشان داد؟ پاسخ مثبتست.

اما چگونه؟ مسئله و تضاد اصلی چیست؟ چرا چنین وضعیتی وجود دارد؟ تمام این نکات را بایستی توی داستان‌ کوتاه و رمان نشان دهیم و اصلا تلاش اصلی داستان و رمان نمایش این ناگفته‌هاست.

ال.ای.جی استرانگ معتقد است نویسنده‌ی داستان کوتاه در صورتی راضیست که بداند مخاطب از قاب پنجره‌ای به شخصیت‌هایش می‌نگرد و شخصیت‌ها در آن زمان در حال انجام کاری باشند تا بتواند جای تمام ناگفته‌ها را پر کند.

گاهی شخصیت سوالی می‌پرسد و شخصیت متقابل نه تنها جواب نمی‌دهد که حرفی پرت یا موضوعی دیگر را در پاسخ بیان می‌کند که هارولد پینتر از چنین تکنیکی استفاده می‌کند.

این‌که چنین وضعیتی را در قالب دیالوگ توی رمان و داستان کوتاه چگونه نشان دهیم کاملا دو مبحث متفاوت است و نوعی از خطای بزرگ نویسندگان در شناخت و کارکرد رمان یا داستان کوتاه است.

کانال پاتیل را در تلگرام دنبال کنید و در جریان برنامه‌ی روزانه تئاتراه قرار بگیرید.

کتاب مونولوگ‌های باده علوی را رایگان دریافت کنید.

قسمت قبلی دیالوگ‌نویسی در تئاتراه را اینجا بشنوید.

خودگویه در نمایشنامه یا سولی‌لوگ

خودگویه در نمایشنامه یا سولی‌لوگ چیست؟ در کتاب نوشتن گفتگو در ادبیات داستانی ویلیام نوبل به این موضوع می‌پردازیم.

شیوه‌ای برای نمایش مستقیم و بدون واسطه جریان ذهن، دریافت‌ها، خاطرات، تأثرات نیمه‌دریافته‌ی متعلق به یک یا چند شخصیت.

خودگویه در نمایشنامه همچنین تلاشیست برای تقلید از حیات ذهن که زمان جاری خود را به نمایش درمی‌آورد.

خودگویه در نمایشنامه البته زیل دیالوگ قرار می‌گیرد.

جیمز جویس از پیشگامان جریان سیال ذهن بود و در رمانش اولیس این تکنیک را بسیار به کار می‌برد.

همچنین ویرجینیا ولف و ساموئل بکت و مارسل پروست نیز از این شیوه برای تفحض در عالم درونی شخصیت استفاده کرده‌اند.

مثلا ممکن است زنی از مردی متنفر باشد. اگر این موضوع را به جریان سیال ذهن این زن وصل کنیم، نه تنها می‌فهمیم چرا متنفر است که می‌فهمیم این تنفر چه تأثیری روی وضعیت روانی وی دارد.

کانال پاتیل را در تلگرام دنبال کنید و در جریان برنامه‌ی روزانه تئاتراه قرار بگیرید.

کتاب مونولوگ‌های باده علوی را رایگان دریافت کنید.

قسمت قبلی دیالوگ‌نویسی در تئاتراه را اینجا بشنوید.

انتقال صحنه در نمایشنامه

انتقال صحنه در نمایشنامه و بازگشت به گذشته یا آینده چطور انجام می‌شود؟

فردا بیا جایی که ببینمت.

حدس بزن دو هفته‌ی گذشته چقدر راه اومدیم؟

این دست از جملات نشان‌گر تغییر و انتقال است و تکنیکی برای نمایش گذشت زمان در نمایشنامه هستند.

البته دوره‌های زمانی ممکنست تنها اثری جانبی و تلویحی داشته‌باشند و مخاطب را گیج کنند. برای رفع این مسئله، از راهی دیگر می‌توان استفاده کرد.

می‌توان مثل فیلم و سریال یک بازه‌ی زمانی مشخص را نشان داد. مثلا:

شش ماه بعد، بهار دو سال قبل و…

اما چگونه انتقال صحنه در نمایشنامه را به کمک دیالوگ نشان دهیم؟

یا می‌توانیم در جمله‌ی توصیفی قبل از دیالوگ این کار را کنیم. مثلا:

دو هفته بعد گفت یا سه ماه بعد که به خانه برگشت.

یا می‌تواینم فاصله‌گذاری چند سطر را انجام دهیم که گذر زمان را نشان دهند.

می‌توانید در کتاب «نوشتن گفت‌وگو در ادبیات داستانی» ویلیام نوبل این مثال را از داستان «تمام افراد پادشاه» اثر رابرت پن وارن بررسی کنید.

کانال پاتیل را در تلگرام دنبال کنید و در جریان برنامه‌ی روزانه تئاتراه قرار بگیرید.

کتاب مونولوگ‌های باده علوی را رایگان دریافت کنید.

قسمت قبلی دیالوگ‌نویسی در تئاتراه را اینجا بشنوید.

بهترین شیوه دیالوگ‌نویسی در نمایشنامه

استفاده از خط تیره پشت بهترین شیوه دیالوگ‌نویسی در نمایشنامه‌نویسیست. شیوه‌ای که در آن به توصیفات زائد و اضافه‌گویی‌ نداریم. توصیفاتی نظیر: «با مشت روی میز کوفت و گفت،»«با عصبانیت و خشونت گفت،»«با عشقی که در چشمانش موج می‌زد گفت» نیازمندیم می‌تواند بیان‌گر ضعف نویسنده در انتخاب و تشخیص کلمه‌ و جمله‌ی مناسب باشد.

محمود دولت‌آبادی در کتاب سفر، از خط تیره و گفت به عنوان بهترین شیوه دیالوگ‌نویسی استفاده کرده و حتی به این موضوع که آیا دیالوگ‌ها به شخصیت‌ها می‌آید یا نه هم توجه کرده.

کانال پاتیل را در تلگرام دنبال کنید و در جریان برنامه‌ی روزانه تئاتراه قرار بگیرید.

کتاب مونولوگ‌های باده علوی را رایگان دریافت کنید.

قسمت قبلی دیالوگ‌نویسی در تئاتراه را اینجا بشنوید.

بازیگری در تئاتر و نکاتش

بازیگری در تئاتر یعنی بیان و بدن.

به این‌که بازیگری در تئاتر چه نکاتی دارد توجه کرده‌اید؟

خسرو شکیبایی، عزت‌الله انتظامی و علی نصیریان تکیه‌ی زیادی برای انتقال بازی و حس به کمک صدای‌شان داشتند.

برای بازیگری صدا، مطمئن باشید که صدای خود را خوب تربیت کرده‌اید.

اگر کنج‌کاوید که چطور نکات اولیه و لازم برای بازیگری تئاتر را بدانید کتاب «کالاهاری: یکصد و چهل و نه نکته راجع به آنچه یک بازیگر تئاتر اگر بداند بد نیست!» را از دست ندهید.

کانال پاتیل را در تلگرام دنبال کنید و در جریان برنامه‌ی روزانه تئاتراه قرار بگیرید.

کتاب مونولوگ‌های باده علوی را رایگان دریافت کنید.

قسمت قبلی دیالوگ‌نویسی در تئاتراه را اینجا بشنوید.